Hoe leeft mijn eten?
Nederland
NLEN

Rundvlees · Bewegingsvrijheid

Hoeveel ruimte heeft een vleesstier?

Laatst bijgewerkt: november 2026

Gangbaar: een hok van ongeveer 3 vierkante meter voor een stier van 400 kilo. Samen het verst: 6 normen, waaronder Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren. Zwakste: 5 normen, waaronder Wettelijk minimum (Nederland en EU) en EU-biologisch keurmerk (Skal).

Waarom het zo is

De Nederlandse wet staat toe dat runderen worden aangebonden als ze genoeg ruimte voor hun behoeften houden, en stelt geen oppervlakte voor volwassen runderen vast. Beter Leven 1 ster geeft 2,6 vierkante meter ingestrooide vloer voor een stier van 301 tot 400 kilo en 3,0 daarboven, en een hok van minstens 2,5 meter hoog. EU-biologisch geeft runderen boven 350 kilo 5 vierkante meter binnen en 3,7 buiten. Bij kalfsvlees geeft de Nederlandse wet kalveren in groepshokken 1,5 vierkante meter onder 150 kg, 1,7 tot 220 kg en 1,8 daarboven. Kalveren ouder dan 8 weken mogen niet in een individueel hok worden gehouden. Beter Leven 3 sterren geeft 4 vierkante meter.

Wat de keurmerken zeggen

NormNiveau
Wettelijk minimum (Nederland en EU)1 Opstaan en weer gaan liggen
Beter Leven 1 ster2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken
Beter Leven 2 sterren2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken
Beter Leven 3 sterren2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken
EU-biologisch keurmerk (Skal)1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2
EKO (Stichting EKO-keurmerk)1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2
Demeter1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2
Kalfsvlees volgens het wettelijk minimum voor kalveren (Nederland en EU)1 Opstaan en weer gaan liggen
Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken
Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken
Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken
Hoe we de niveaus lezen
  1. Opstaan en weer gaan liggen.
  2. Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken.
  3. Rondlopen zonder iemand in de weg te lopen.
  4. Rennen en spelen.

Niveau 1: Opstaan en weer gaan liggen.

Geldt voor: Wettelijk minimum (Nederland en EU), EU-biologisch keurmerk (Skal), EKO (Stichting EKO-keurmerk), Demeter en Kalfsvlees volgens het wettelijk minimum voor kalveren (Nederland en EU)

Opstaan en gaan liggen. Hier ligt het wettelijk minimum: de Nederlandse wet staat aanbinden toe als het dier genoeg ruimte houdt voor zijn behoeften. Beter Leven verbiedt aanbinden bij alle drie de sterren (norm H09A). EU-biologisch, EKO en Demeter staan kleine bedrijven toe runderen aan te binden, daarom beginnen die normen op dit niveau. Bij kalfsvlees krijgt een kalf van 220 kg of meer volgens de wet 1,8 m² in een groepshok (1,7 m² vanaf 150 kg, 1,5 m² daaronder), en kalveren ouder dan 8 weken mogen niet in een individueel hok worden gehouden.

Besluit houders van dieren, art. 2.3, staat toe dat dieren blijvend of regelmatig worden aangebonden met genoeg ruimte voor hun fysiologische en ethologische behoeften, en art. 1.6 verbiedt beperkingen van de beweging die onnodig lijden veroorzaken. Geen artikel noemt een oppervlakte voor volwassen runderen. Een aangebonden dier kan opstaan en gaan liggen, maar zich niet omdraaien. Volgens EU-biologisch kan de overheid aanbinden toestaan op bedrijven met hooguit 50 runderen, met weidegang in het graasseizoen en anders een buitenruimte onder open hemel minstens twee keer per week (Verordening (EU) 2018/848, bijlage II, 1.7.5). Demeter kent dezelfde uitzondering voor kleine bedrijven (paragraaf 6.3.5.1). Deze normen lopen van 1 tot 2 en tellen als 1. Voor kalfsvlees: Besluit houders van dieren, art. 2.32, lid 1 en lid 3. Beter Leven 1 ster eist 1,8 m² per kalf in groepen vanaf 8 weken en gebruikt de lagere wettelijke cijfers niet (H06, H06a).

Niveau 2: Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken.

Geldt voor: Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren, Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren

Mogelijk bij sommige boerderijen, niet gegarandeerd: EU-biologisch keurmerk (Skal), EKO (Stichting EKO-keurmerk) en Demeter

Zich omdraaien en strekken: Beter Leven 1 ster geeft een stier van 301 tot 400 kg 2,6 m² ingestrooide vloer (3,8 m² in totaal) en 3,0 m² bij 401 tot 500 kg. EU-biologisch geeft runderen boven 350 kg 5 m² binnen plus 3,7 m² buiten. Bij kalfsvlees geeft Beter Leven 2 sterren 2 m² plus een vaste uitloop van 2 m² per kalf. 3 sterren geeft 4 m² per kalf (3,6 m² in groepen van 15 tot 40).

Beter Leven H07A.1, met 10 procent minder oppervlakte per dier in groepen van 40 of meer. De documenten voor 2 en 3 sterren hebben eigen tabellen, die we hier niet hebben gelezen. Uitvoeringsverordening (EU) 2020/464, bijlage I, deel I, voor bedrijven die de uitzondering voor aanbinden niet gebruiken: boven 350 kg 5 m² met minstens 1 m² per 100 kg binnen, 3,7 m² met minstens 0,75 m² per 100 kg buiten. Het plafond moet boven twee derde van het hok minstens 2,5 m hoog zijn (H07). Voor kalfsvlees: normen H06a, H10 (2 sterren) en H06a, H06e (3 sterren). Vanaf 2030 hebben alle Beter Leven-bedrijven minstens 2,2 m² nodig tot 8 maanden en 2,5 m² van 8 tot 12 maanden (H06c). De oppervlakte bij 3 sterren ligt dicht bij het EU-biologische cijfer voor runderen van dat gewicht, dus 3 sterren blijft op 2.

Bronnen

Meer hierover