Keurmerk
Beter Leven (Dierenbescherming): wat het voor de dieren betekent
Beter Leven (Dierenbescherming) staat in onze tabel bij 5 producten (kip, eieren, zuivel, varkensvlees en rundvlees). Bijvoorbeeld bij kip: voor 7 van de 7 vragen is een niveau vastgelegd, 2 daarvan op niveau 3 of hoger.
Beter Leven (Dierenbescherming): Kip
| Norm | Levensduur | Moeder en jong | Bewegingsvrijheid | Ligplek | Buiten | Ingrepen | De laatste reis | De dood |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | 1 | 1 | 2 | 2 | 1-2 | n/a | 3 | 2-3 |
| Beter Leven 2 sterren | 1 | 1 | 2 | 2 | 3 | n/a | 3 | 2-3 |
| Beter Leven 3 sterren | 1 | 1 | 2 | 2 | 3 | n/a | 3 | 2-3 |
Niveau 1 is het laagste. Hoe hoger het niveau, hoe meer het dier krijgt. Een bereik zoals 2-3 betekent dat onze bronnen geen eenduidig niveau geven. ? = geen vaste regel.
- Levensduur (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Kip in de Nederlandse winkel komt van dieren die jong geslacht zijn. Gangbare vleeskuikens gaan na 35 tot 42 dagen naar het slachthuis, Beter Leven 1 en 2 sterren na 56 dagen, Beter Leven 3 sterren na 81 dagen, biologisch na 70 tot 81 dagen.
- Moeder en jong (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Elk vleeskuiken komt uit in een broederij en ontmoet zijn moeder nooit. Dat geldt voor het wettelijk minimum, voor Beter Leven, voor biologisch en voor Demeter.
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Beter Leven geeft meer ruimte, genoeg om zich om te draaien en uit te strekken: hooguit 25 kg per vierkante meter bij 1 en 3 sterren (12 en 11 kippen). 2 sterren staat 27,5 kg toe (13 kippen), en die kippen gaan uiterlijk vanaf dag 28 naar buiten. Ook dat telt als dit niveau. Biologische mobiele stallen mogen tot 30 kg houden, altijd met uitloop, dus biologisch begint ook hier.
- Ligplek (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Alle normen voor kip geven een droge, schone plek op strooisel, van het wettelijk minimum tot Demeter.
- Buiten (Beter Leven 1 ster): Niveau 1 tot 2
Afhankelijk van de boerderij niveau 1 tot 2. Alleen niveau 1 is gegarandeerd (Nooit. Een lichte stal is genoeg).
- De laatste reis (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Beter Leven staat bij elk aantal sterren hooguit 280 kilometer toe, binnen 4 uur naar het slachthuis.
- De dood (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2 tot 3
Afhankelijk van de boerderij niveau 2 tot 3. Alleen niveau 2 is gegarandeerd (Het mag kort angst of pijn voelen als het snel gaat).
- Buiten (Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Beter Leven 2 en 3 sterren laten kippen elke dag naar buiten, uiterlijk vanaf dag 28, minstens 8 uur, tenzij vorst of slecht weer de openingen dichthoudt. Biologische, EKO- en Demeter-kippen mogen gegarandeerd op de meeste dagen naar buiten, gedurende minstens een derde van hun leven. Ook dat telt als dit niveau.
Prijzen
| Norm | doorsnee | spreiding | Waar de prijs voor geldt |
|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | € 14,89 per kg | € 11,49 tot € 18,30 | kipfilet, Beter Leven 1 ster, n=2, gezien op 22.11.2026 Albert Heijn (AH Scharrel kipfilet 800 g), PLUS (Boerentrots kipfilethaasjes 300 g) |
| Beter Leven 3 sterren | € 30,28 per kg | biologische kipfilet, Beter Leven 3 sterren, n=1, gezien op 22.11.2026 Albert Heijn (AH Biologisch Kipfilet 2 stuks) |
Beter Leven (Dierenbescherming): Eieren
| Norm | Levensduur | Moeder en jong | Bewegingsvrijheid | Ligplek | Buiten | Ingrepen | De laatste reis | De dood |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | 2 | 1 | 1 | 3 | 2 | 3 | 1 | 2 |
| Beter Leven 2 sterren | 2 | 1 | 2 | 3 | 4 | 3 | 1 | 2 |
| Beter Leven 3 sterren | 2 | 1 | 2 | 3 | 4 | 4 | 3 | 2 |
Niveau 1 is het laagste. Hoe hoger het niveau, hoe meer het dier krijgt. Een bereik zoals 2-3 betekent dat onze bronnen geen eenduidig niveau geven. ? = geen vaste regel.
- Levensduur (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Een legkip is volgroeid als ze begint te leggen en wordt gedood als de opbrengst daalt. Elke norm voor eieren staat op dit niveau.
- Moeder en jong (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Geen enkele legkip ziet ooit haar kuikens. Kuikens komen uit in een broederij. Zo begon ook elke kip achter de eieren in de winkel.
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 1 ster): Niveau 1
In een verrijkte kooi en bij scharreleieren zonder keurmerk kunnen kippen weinig meer dan staan en liggen. Verrijkte kooi (eiercode 3): 800 cm² per kip. Scharrelstal (code 2): hooguit 9 kippen per vierkante meter.
- Ligplek (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Scharreleieren, eieren van vrije uitloop, Beter Leven en biologisch: strooisel op minstens een derde van de vloer en zitstokken, 15 cm per kip.
- Buiten (Beter Leven 1 ster): Niveau 2
Beter Leven 1 ster heeft een overdekte uitloop, met frisse lucht maar zonder open hemel.
- Ingrepen (Beter Leven 1 ster en Beter Leven 2 sterren): Niveau 3
Wet, eiercodes 3, 2 en 1, Beter Leven 1 en 2 sterren, EU-biologisch en EKO: de snavel blijft zitten, tenzij een dierenarts anders besluit.
- De laatste reis (Beter Leven 1 ster en Beter Leven 2 sterren): Niveau 1
Volgens de wet en bij de meeste keurmerken mag een afgedankte legkip urenlang worden vervoerd. De Europese pluimveeregel kent geen tijdslimiet.
- De dood (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Elke afgedankte legkip wordt verdoofd. Angst en stress vóór de verdoving zijn niet uitgesloten.
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Beter Leven 2 en 3 sterren geven kippen ruimte om zich om te draaien. 3 sterren: hooguit 6,7 kippen per m² in de stal, plus vrije uitloop.
- Buiten (Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 4
Beter Leven 2 en 3 sterren: de kippen gaan elke dag naar buiten, minstens 8 uur vanaf 10:00 uur. Alleen bij een ophokplicht of vorst aan de rand van de uitloop mag de boer die sluiten.
- Ingrepen (Beter Leven 3 sterren): Niveau 4
Beter Leven 3 sterren en Demeter sluiten snavelbehandeling uit in hun eigen regels. De kip houdt de snavel waarmee ze is geboren.
- De laatste reis (Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Beter Leven 3 sterren: hooguit 3 uur naar het slachthuis.
Prijzen
| Norm | doorsnee | spreiding | Waar de prijs voor geldt |
|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | € 4,10 per 10 eieren | scharreleieren, Beter Leven 1 ster, omgerekend vanuit de prijs per ei, n=2, gezien op 22.11.2026 Albert Heijn (AH Verse scharreleieren M L 10 stuks), PLUS (Scharreleieren M/L 10ST) | |
| Beter Leven 2 sterren | € 4,30 per 10 eieren | vrije-uitloopeieren, Beter Leven 2 sterren, omgerekend vanuit de prijs per ei, n=1, gezien op 22.11.2026 Albert Heijn (AH Vrije uitloop eieren M 10 stuks) |
Beter Leven (Dierenbescherming): Zuivel
| Norm | Levensduur | Moeder en jong | Bewegingsvrijheid | Ligplek | Buiten | Ingrepen | De laatste reis | De dood |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | 2 | 1 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 |
| Beter Leven 2 sterren | 2 | 1 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 |
| Beter Leven 3 sterren | 2 | 1 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 |
Niveau 1 is het laagste. Hoe hoger het niveau, hoe meer het dier krijgt. Een bereik zoals 2-3 betekent dat onze bronnen geen eenduidig niveau geven. ? = geen vaste regel.
- Levensduur (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Een melkkoe wordt op vijf tot zes jaar gedood, jong voor een koe, zodra de melkproductie en de gezondheid achteruitgaan. Elke norm voor zuivel staat op dit niveau.
- Moeder en jong (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
In de Nederlandse melkveehouderij wordt het kalf kort na de geboorte bij de koe weggehaald. De wet, Beter Leven (1 tot 3 sterren), biologisch, EKO en Demeter garanderen niet meer. Ook PlanetProof heeft geen regel over koe en kalf.
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Koeien van Beter Leven en van biologische bedrijven kunnen zich omdraaien en uitstrekken. De aanbindstal is bij Beter Leven verboden. Er is minstens één ligbox per koe en in de loopstal 10 m² per koe. PlanetProof verbiedt de grupstal als huisvesting en vraagt om een ligplaats voor elk dier, of 8 m² per koe in een vrijloopstal.
- Ligplek (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Beter Leven: een ligbox met zacht, meegevend strooisel voor elke koe. PlanetProof vraagt hetzelfde: zachte ligplekken voor melkkoeien en droge koeien.
- Buiten (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Beter Leven, biologisch, EKO en Demeter: koeien grazen een deel van het jaar. Beter Leven 1 ster: minstens 120 dagen per jaar 6 uur per dag in de wei, 2 sterren 150 dagen 8 uur, 3 sterren 180 dagen 8 uur. PlanetProof: ook minstens 120 dagen van 6 uur, of 120 dagen met samen 720 uur.
- Ingrepen (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Alleen als de dieren elkaar anders kunnen verwonden. Beter Leven en EKO staan het onthoornen van elk kalf toe, maar alleen met anesthesie en pijnstilling. EU-biologisch staat het per geval toe onder dezelfde voorwaarde. Demeter begint op dit niveau.
- De laatste reis (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Beter Leven: voor koeien hooguit 280 kilometer naar het slachthuis.
- De dood (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Elke koe wordt verdoofd met een penschiettoestel. Angst vóór het schot is niet uitgesloten.
Beter Leven (Dierenbescherming): Varkensvlees
| Norm | Levensduur | Moeder en jong | Bewegingsvrijheid | Ligplek | Buiten | Ingrepen | De laatste reis | De dood |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | 1 | 2 | 1 | 2 | 1 | 1-2 | 2 | 2 |
| Beter Leven 2 sterren | 1 | 2 | 1-2 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 |
| Beter Leven 3 sterren | 1 | 2 | 1-2 | 3 | 3-4 | 2 | 2 | 2 |
Niveau 1 is het laagste. Hoe hoger het niveau, hoe meer het dier krijgt. Een bereik zoals 2-3 betekent dat onze bronnen geen eenduidig niveau geven. ? = geen vaste regel.
- Levensduur (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Een vleesvarken wordt geslacht als het ongeveer zes maanden oud is en ongeveer 120 kg weegt. We vonden geen Nederlandse wet of keurmerk met een minimumleeftijd, dus dit geldt voor elke norm voor varkensvlees.
- Moeder en jong (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
De big zoogt ongeveer vier tot zes weken. De wet zegt minstens 28 dagen. Bij Beter Leven worden biggen gemiddeld met 28 dagen gespeend bij 1 ster (bindend uiterlijk vanaf 2 mei 2027), met 35 dagen bij 2 sterren en met 42 bij 3 sterren. EU-biologisch geeft de voorkeur aan 40 dagen moedermelk.
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 1 ster): Niveau 1
Opstaan en gaan liggen: volgens de wet krijgt een varken van 85 tot 110 kg 0,8 m², een vierkant van ongeveer 89 cm. Boven 110 kg is het 1,0 m². Beter Leven 1 ster geeft gemiddeld 0,9 m² in groepen van 40 of meer, en geen varken minder dan 0,85 m². De zeug telt bij deze vraag ook mee: waar ze rond de geboorte in een kraamhok mag worden gehouden, begint de norm op dit niveau. Dat geldt voor Beter Leven (5 dagen bij 1 en 2 sterren, 3 dagen bij 3 sterren), EU-biologisch en EKO (de beweging mag voor korte perioden worden beperkt) en Demeter (tot 14 dagen).
- Ligplek (Beter Leven 1 ster): Niveau 2
Een droge plek die niet schuurt: Beter Leven 1 ster eist een vloer die voor minstens 40 procent dicht is, met stro voor groepen vanaf 40 varkens.
- Buiten (Beter Leven 1 ster): Niveau 1
Het varken komt nooit buiten. Een lichte stal is genoeg: de Nederlandse wet heeft voor varkens geen regel over buiten en Beter Leven 1 ster eist er geen.
- Ingrepen (Beter Leven 1 ster): Niveau 1 tot 2
Afhankelijk van de boerderij niveau 1 tot 2. Alleen niveau 1 is gegarandeerd (Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt).
- De laatste reis (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Een rit van een paar uur: Beter Leven staat tot 560 km (8 uur) toe bij 1 ster en 420 km (6 uur) bij 2 en 3 sterren.
- De dood (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Verdoofd vóór het ontbloeden: toegestane methoden zijn onder meer elektrische verdoving en gas met meer dan 40 procent CO2. Angst vóór en tijdens de verdoving is niet uitgesloten. Beter Leven eist verdoving in het slachthuis.
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1 tot 2
Afhankelijk van de boerderij niveau 1 tot 2. Alleen niveau 1 is gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen).
- Ligplek (Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Een droge, zachte plek met stro: Beter Leven 2 en 3 sterren eisen een vloer die minstens 50 procent dicht is en met stro is ingestrooid. EU-biologisch en Demeter eisen ook een ingestrooide, dichte ligruimte.
- Buiten (Beter Leven 2 sterren): Niveau 2
Nooit buiten, maar wel frisse lucht en de hemel boven zich: Beter Leven 2 sterren geeft een vaste uitloop van 0,70 m² per varken, die helemaal overdekt mag zijn en een roostervloer mag hebben.
- Ingrepen (Beter Leven 2 sterren): Niveau 3
Alleen als een bepaald dier het nodig heeft: Beter Leven 2 sterren verbiedt staart couperen, tanden knippen en castratie.
- Buiten (Beter Leven 3 sterren): Niveau 3 tot 4
Afhankelijk van de boerderij niveau 3 tot 4. Alleen niveau 3 is gegarandeerd (Een paar dagen per week).
- Ingrepen (Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Alleen als de dieren elkaar anders kunnen verwonden: Beter Leven 1 ster verbiedt castratie en routinematig couperen (vanaf 2030 helemaal niet meer). Beter Leven 3 sterren, EU-biologisch, EKO en Demeter staan castratie toe onder anesthesie met pijnstilling, en dat telt hier.
Prijzen
| Norm | doorsnee | spreiding | Waar de prijs voor geldt |
|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | € 14,56 per kg | € 12,50 tot € 16,63 | varkenshaas, Beter Leven 1 ster, n=2, gezien op 22.11.2026 Albert Heijn (AH Varkenshaas ca. 480 g), PLUS (Beter Leven Varkenshaas 250 g) |
Beter Leven (Dierenbescherming): Rundvlees
| Norm | Levensduur | Moeder en jong | Bewegingsvrijheid | Ligplek | Buiten | Ingrepen | De laatste reis | De dood |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Beter Leven 1 ster | 1-2 | 1-3 | 2 | 3 | 2-3 | 2 | 3 | 2 |
| Beter Leven 2 sterren | 1-2 | 3 | 2 | 3 | 2-3 | 2 | 3 | 2 |
| Beter Leven 3 sterren | 1-2 | 3 | 2 | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 |
| Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster | 1 | 1 | 2 | 1-2 | 1 | 1 | 3 | 2 |
| Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren | 1 | 1 | 2 | 1-2 | 2 | 1 | 3 | 2 |
| Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren | 1 | 1 | 2 | 3 | 3 | 1 | 3 | 2 |
Niveau 1 is het laagste. Hoe hoger het niveau, hoe meer het dier krijgt. Een bereik zoals 2-3 betekent dat onze bronnen geen eenduidig niveau geven. ? = geen vaste regel.
- Levensduur (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 1 tot 2
Afhankelijk van de boerderij niveau 1 tot 2. Alleen niveau 1 is gegarandeerd (Tot het groot genoeg is om gebruikt te worden. Het kan dan nog heel jong zijn).
- Moeder en jong (Beter Leven 1 ster): Niveau 1 tot 3
Afhankelijk van de boerderij niveau 1 tot 3. Alleen niveau 1 is gegarandeerd (Alleen even. Het mag direct na de geboorte worden weggehaald).
- Bewegingsvrijheid (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren, Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Zich omdraaien en strekken: Beter Leven 1 ster geeft een stier van 301 tot 400 kg 2,6 m² ingestrooide vloer (3,8 m² in totaal) en 3,0 m² bij 401 tot 500 kg. EU-biologisch geeft runderen boven 350 kg 5 m² binnen plus 3,7 m² buiten. Bij kalfsvlees geeft Beter Leven 2 sterren 2 m² plus een vaste uitloop van 2 m² per kalf. 3 sterren geeft 4 m² per kalf (3,6 m² in groepen van 15 tot 40).
- Ligplek (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Een droge, zachte plek met stro: Beter Leven eist genoeg stro of vergelijkbaar natuurlijk strooisel, zodat alle runderen droog en schoon liggen (norm H06A1). EU-biologisch eist een dichte ligruimte zonder roosters, met ruim stro. Bij kalfsvlees eist Beter Leven 3 sterren een vloer die overal is ingestrooid met stro of een vergelijkbaar materiaal.
- Buiten (Beter Leven 1 ster): Niveau 2 tot 3
Alleen in één fase van zijn leven buiten: een vleesstier graast in zijn eerste jaar minstens 150 dagen van 8 uur, of 115 dagen dag en nacht. Daarna mag hij tot de slacht in de stal blijven. Koeien en kalveren houden elk jaar hun weidedagen.
- Ingrepen (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Alleen als de dieren elkaar anders kunnen verwonden. Beter Leven staat onthoornen alleen toe onder de leeftijd van 2 maanden met anesthesie en 3 dagen pijnstilling, en castratie onder anesthesie. EU-biologisch en EKO staan onthoornen per geval toe met anesthesie en pijnstilling, en castratie onder dezelfde voorwaarde. Demeter staat castratie van kalveren toe. Geen enkele norm voor kalfsvlees haalt dit niveau.
- De laatste reis (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren, Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Een korte rit, hooguit ongeveer 4 uur: Beter Leven staat hooguit 280 km toe, wat het gelijkstelt aan 4 uur bij 70 km per uur. Bij kalfsvlees gaan kalveren van Beter Leven ook binnen 280 km naar het slachthuis (norm T02a).
- De dood (Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren, Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 2
Verdoofd voordat het dier wordt uitgebloed, met een penschiettoestel. Angst vóór het schot is niet uitgesloten. Beter Leven eist verdoving in het slachthuis. Biologisch en Demeter eisen snelle, effectieve verdoving. Dit geldt ook voor kalveren.
- Moeder en jong (Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Meerdere maanden bij de moeder: zoogkalveren blijven bij 1 ster 3 maanden bij de koe, bij 2 sterren 5 maanden en bij 3 sterren 6 maanden. Geen kalfsvlees haalt dit niveau: bij 3 sterren mag het kalf niet vóór 3 maanden worden verplaatst, maar geen norm houdt het bij zijn moeder.
- Buiten (Beter Leven 2 sterren): Niveau 2 tot 3
Alleen in één fase van zijn leven buiten: een vleesstier graast in zijn eerste jaar minstens 180 dagen van 12 uur, of 135 dagen dag en nacht. Daarna mag hij tot de slacht in de stal blijven. Koeien en kalveren houden elk jaar hun weidedagen.
- Buiten (Beter Leven 3 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 3
Op sommige dagen buiten of een deel van het jaar in de wei: weidegang bij Beter Leven 150 dagen van 8 uur of 115 dagen dag en nacht (1 ster), 180 dagen van 12 uur of 135 dagen (2 sterren), 210 dagen van 12 uur of 160 dagen (3 sterren). Bij 3 sterren krijgen stieren ouder dan een jaar een vaste uitloop van 30 m². EU-biologisch eist weidegang wanneer de omstandigheden dat toelaten. Bij kalfsvlees moeten kalveren ouder dan 14 weken bij 3 sterren permanent toegang hebben tot een weide, tenzij het weer of de bodem dat verhindert.
- Levensduur (Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Vleesrunderen worden geslacht zodra ze groot genoeg zijn, lang voor ze oud zijn: een vleesstier na ongeveer 18 maanden, een afgedankte melkkoe na ongeveer zes jaar. Geen keurmerk stelt een leeftijd vast, dus elk keurmerk staat hier gelijk aan de wet: 1 tot 2. Bij kalfsvlees wordt het kalf na ongeveer zes maanden geslacht, bij Beter Leven 2 en 3 sterren na 8 tot 10 maanden. Het heeft dan een paar procent geleefd van de 14 jaar of meer die een koe kan halen. Alle normen voor kalfsvlees staan hier.
- Moeder en jong (Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Het kalf wordt binnen enkele uren of dagen van zijn moeder gescheiden. De Nederlandse wet verbiedt dat niet, en het is gebruikelijk bij kalveren uit melkveebedrijven, ook biologische: EU-biologisch geeft de voorkeur aan 90 dagen moedermelk, maar eist niet dat het kalf bij de koe blijft. Bij kalfsvlees wordt het kalf direct na de geboorte of binnen enkele dagen bij zijn moeder weggehaald, en het gaat al jong van het melkveebedrijf weg. In de praktijk gaan kalveren vanaf een leeftijd van 14 dagen naar vleeskalverbedrijven. Beter Leven staat dat toe vanaf 28 dagen (1 en 2 sterren) en vanaf 3 maanden (3 sterren). Alle normen voor kalfsvlees staan hier.
- Ligplek (Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster en Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren): Niveau 1 tot 2
Afhankelijk van de boerderij niveau 1 tot 2. Alleen niveau 1 is gegarandeerd (Een eenvoudige, droge, redelijk schone plek).
- Buiten (Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster): Niveau 1
Het dier komt nooit buiten. Het wettelijk minimum ligt hier: de Nederlandse wet eist geen weidegang of uitloop voor runderen. Bij kalfsvlees komt het kalf volgens de wet en bij Beter Leven 1 ster nooit buiten.
- Ingrepen (Kalfsvlees met Beter Leven 1 ster, Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren en Kalfsvlees met Beter Leven 3 sterren): Niveau 1
Altijd, als het houden makkelijker wordt: de Nederlandse wet staat onthoornen van runderen zonder voorwaarde toe, en een neusring bij fokstieren. Andere ingrepen vragen een diergeneeskundige reden. Bij kalfsvlees zeggen de drie documenten van Beter Leven voor kalveren niets over onthoornen of castreren, dus elke norm voor kalfsvlees krijgt de wettelijke waarde.
- Buiten (Kalfsvlees met Beter Leven 2 sterren): Niveau 2
Nooit buiten, maar wel frisse lucht en de hemel boven zich: een overdekte uitloop of een stal die aan de voorkant open is. Geen enkele norm voor rundvlees ligt vast op dit niveau. Bij kalfsvlees geeft Beter Leven 2 sterren een vaste uitloop van minstens 2 m² per kalf, die helemaal overdekt en verhard mag zijn.
Prijzen
| Norm | doorsnee | spreiding | Waar de prijs voor geldt |
|---|---|---|---|
| Beter Leven 3 sterren | € 17,98 per kg | biologisch rundergehakt, Beter Leven 3 sterren, n=1, gezien op 22.11.2026 Albert Heijn (AH Biologisch Rundergehakt 500g) |
Meer hierover
- Wettelijk minimum vs Beter Leven (Dierenbescherming)
- Eiercodes (kooi, scharrel, vrije uitloop) vs Beter Leven (Dierenbescherming)
- Beter Leven (Dierenbescherming) vs Beter voor Natuur & Boer (Albert Heijn)
- Beter Leven (Dierenbescherming) vs PlanetProof / On the way to PlanetProof
- Beter Leven (Dierenbescherming) vs EU-biologisch (Skal)
- Beter Leven (Dierenbescherming) vs EKO
- Beter Leven (Dierenbescherming) vs Demeter
- Kip: alle keurmerken vergeleken
- Eieren: alle keurmerken vergeleken
- Zuivel: alle keurmerken vergeleken
- Varkensvlees: alle keurmerken vergeleken
- Rundvlees: alle keurmerken vergeleken
Bronnen
- Beter Leven Vleeskuikens 1 ster v5.2, 2 sterren v2.2, 3 sterren v2.2 (ZW, geldig vanaf 2 januari 2023)
- Beter Leven, pagina over vleeskuikens
- Wageningen Social & Economic Research, Pluimveevleessector in Nederland (Van Horne, Benus), december 2025, tabel 1
- Kip in Nederland (site van de Nederlandse pluimveevleesketen), veelgestelde vragen, slachtleeftijd per soort vleeskuiken
- Skal Biocontrole, Slachtleeftijd pluimvee (minimale slachtleeftijd voor biologisch pluimvee; een langzaam groeiend ras betekent hoogstens 40 g groei per dag)
- Verordening (EU) 2018/848, bijlage II deel II (veehouderij), oorspronkelijke tekst
- Internationale Demeter Biodynamic Standard (stand september 2025), paragrafen 6.3.5.1, 6.3.5.3, 6.3.5.4, 6.3.6.5, 6.3.10, bijlage 7
- Uitvoeringsverordening (EU) 2020/464, artikelen 2, 9, 22 en bijlagen I en II
- Richtlijn 2007/43/EG van de Raad (vleeskuikens): strooisel in de bruikbare ruimte, artikel 2
- Beter Leven slachterij: Verklaring verdoofd slachten v2.0 (8 maart 2024) en de documenten Zelfevaluatie slachterij (juli 2023)
- Wageningen Economic Research, Nota 2024-090 (Bondt, Van Horne), september 2024, tabel 3.1 (KWIN Veehouderij 2023-2024), paragraaf over de leeftijd van leghennen
- Beter Leven Leghennen 1 ster v3.2, 2 sterren v3.2, 3 sterren v2.2 (ZW, 1 november 2024)
- Besluit houders van dieren (Wettenbank BWBR0035217), artikelen 1.6, 1.11, 1.20, 2.2 tot en met 2.5, 2.12, 2.17, 2.28, 2.30-2.46, 2.50, 2.71, 5.1, 5.10 en 5.11
- Richtlijn 1999/74/EG van de Raad (leghennen), artikel 4 en artikel 3
- Beter Leven, pagina over leghennen
- Voedingscentrum, Eieren (betekenis van de eiercodes, 4 m² buiten per hen bij vrije uitloop)
- Wet dieren art. 2.8 (lichamelijke ingrepen verboden, tenzij diergeneeskundig nodig of bij besluit aangewezen) met Besluit diergeneeskundigen art. 2.2 (pluimvee; de snavelbehandeling is vanaf 1 september 2018 uitgefaseerd en kan nu alleen nog onder de tijdelijke vrijstelling in Regeling diergeneeskundigen art. 7.3, die voor leghennen op 1 januari 2019 is geëindigd, zie stcrt), 2.3 (varkens: castratie, staart couperen tot 4 dagen, tanden slijpen tot 7 dagen, de laatste twee alleen als er verwondingen zijn gezien en andere maatregelen niet hielpen), 2.4 (runderen: onthoornen, neusring bij fokstieren), 2.7 (geen onnodige pijn)
- Staatscourant 2023, 18697 (Regeling van 3 juli 2023, nieuwe tekst van Regeling diergeneeskundigen art. 7.3, lid 2) en Staatscourant 2026, 22570 (Regeling van 19 juni 2026, verschuift 1 september 2026 naar 1 september 2029)
- Verordening (EG) nr. 1/2005, bijlage I hoofdstuk V punten 1.2, 1.4, 2.1
- Verordening (EG) nr. 1099/2009, artikel 4, lid 1 en artikel 4, lid 4 (verdovingsplicht voor zoogdieren en vogels); artikel 1, lid 1: voor vissen geldt alleen artikel 3, lid 1 (vermijdbare pijn, stress of lijden besparen), dus het EU-recht kent geen verdovingsplicht voor vissen
- Tweede Kamer, Kamerstuk 36915-XIV nr. 6 (antwoorden op de landbouwbegroting 2026, gepubliceerd op 23 april 2026), vragen 111 tot en met 114 over de verdovingsmethoden in 2025
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2465 van de Commissie, handelsnormen voor eieren, bijlage II, punt 1
- CRV (Coöperatie CRV), Bedrijven en koeien in cijfers, rij 2026 van de afvoertabel
- Wageningen Livestock Research, Rapport 1134, Feiten en cijfers over de Nederlandse veehouderijsectoren 2018 (Van der Peet e.a.), paragrafen over melkkoeien, varkens en vleesstieren
- Gosselink, Bos, Bokma, Groot Koerkamp (ASG Wageningen UR), “Oudere koeien voor een duurzame houderij”, V-focus, augustus 2008
- On the way to PlanetProof Melk, criteria M.3.0 (SMK, geldig vanaf 1 januari 2025, update van juni 2026 met besluiten tot 18 juni 2026), criteria 4.1, 4.9, 4.11, 4.13, 4.14, 4.17.1 en bijlage 2 (sectorafspraken)
- Beter Leven Melkrund 1 ster v2.1, 2 sterren v1.1, 3 sterren v2.1 (ZW, 3 februari 2025)
- Beter Leven, pagina over melkkoeien
- Van Hall Larenstein (Hopster, Bergsma, Biewenga) voor De Duurzame Zuivelketen, 13 april 2016, enquête onder 534 Nederlandse melkveehouders
- Rijksoverheid, nieuwsbericht van 11 september 2026, “Dierenwelzijn in de veehouderij naar een hoger niveau”
- EKO: Normen Rundveezuivel (versie 15 oktober 2023), Aanvullende Normen Biologische Zuivel (De Natuurweide, 15 februari 2023), EKO Ambities (niet bindend)
- NVWA-BuRO, Risicobeoordeling Roodvlees- en Grofwildketen 2024, hoofdstuk 10 Dierenwelzijn slachthuis, paragraaf 10.1.1.1
- CBS StatLine tabel 7123slac: Vleesproductie, aantal slachtingen en geslacht gewicht per diersoort (jaarcijfers 2024 en 2025, 2025 voorlopig)
- Beter Leven Varkens 1/2/3 sterren v3.1 (ZW, geldig vanaf 2 mei 2026)
- Beter Leven-consumentenpagina: Varkens
- Beter voor Natuur & Boer Kip 1.2 en Varken 1.1 (bovenop Beter Leven 1 ster)
- Beter Leven Runderen 1 ster v2.2, 2 sterren v2.2, 3 sterren v1.2 (ZW, 1 september 2024)
- Beter Leven Kalveren 1 ster v2.0, 2 ster v2.0, 3 ster v1.0 (ZW, 1 december 2022)
- Beter Leven-consumentenpagina: Vleesrunderen
- Beter Leven-consumentenpagina: Vleeskalveren
- Wageningen Livestock Research, Rapport 1287, Update ongerief-analyses 2018-2020, hoofdstuk 3 over vleeskalveren
- SKV: Kwaliteitsregeling Vitaal Kalf (bereik: kalveren tot 8 maanden)
- Dierenbescherming, dossier kalverentransporten