Zuivel · Bewegingsvrijheid
Hoeveel ruimte hebben melkkoeien?
Gangbaar: een loopstal met ligboxen. Samen het verst: 4 normen, waaronder Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren. Zwakste: 5 normen, waaronder Wettelijk minimum (Nederland en EU) en EU-biologisch keurmerk (Skal).
Waarom het zo is
De Nederlandse wet staat toe dat een koe wordt aangebonden als ze genoeg ruimte voor haar behoeften houdt, en stelt geen oppervlakte voor volwassen runderen vast. Beter Leven verbiedt aanbindstallen en vraagt een ligbox voor elke koe en 10 m² per koe in een loopstal. Op 11 september 2026 kondigde de overheid een verbod op het aanbinden van koeien aan, met de eerste regels vanaf 2028.
Wat de keurmerken zeggen
| Norm | Niveau |
|---|---|
| Wettelijk minimum (Nederland en EU) | 1 Opstaan en weer gaan liggen |
| Beter Leven 1 ster | 2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken |
| Beter Leven 2 sterren | 2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken |
| Beter Leven 3 sterren | 2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken |
| PlanetProof / On the way to PlanetProof | 2 Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken |
| EU-biologisch keurmerk (Skal) | 1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2 |
| EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel) | 1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2 |
| Demeter | 1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2 |
| Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig) | 1-2 niveau 1 gegarandeerd (Opstaan en weer gaan liggen); afhankelijk van de boerderij tot niveau 2 |
Hoe we de niveaus lezen
- Opstaan en weer gaan liggen.
- Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken.
- Rondlopen zonder iemand in de weg te lopen.
- Rennen en spelen.
Niveau 1: Opstaan en weer gaan liggen.
Geldt voor: Wettelijk minimum (Nederland en EU), EU-biologisch keurmerk (Skal), EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel), Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)
Het wettelijk minimum blijft op dit niveau. De Nederlandse wet staat toe dat een koe wordt vastgebonden, zolang ze genoeg ruimte heeft voor haar behoeften. EU-biologisch, EKO en Demeter staan kleine bedrijven toe koeien vast te binden, daarom beginnen ze op dit niveau.
Besluit houders van dieren, art. 2.3: een dier dat blijvend of regelmatig wordt vastgebonden moet genoeg ruimte hebben voor zijn fysiologische en ethologische behoeften. Art. 1.6 zegt dat de bewegingsvrijheid niet zo ver mag worden beperkt dat het dier onnodig lijdt. Geen artikel noemt een oppervlakte voor volwassen runderen. Een vastgebonden koe kan opstaan en gaan liggen, maar zich niet omdraaien. Beter Leven verbiedt de aanbindstal. Op 11 september 2026 kondigde de regering een verbod op het vastbinden van koeien aan; de eerste regels worden vanaf 2028 verwacht. Volgens de EU-biologische regels mag de bevoegde autoriteit vastbinden toestaan op bedrijven met hooguit 50 runderen, met weidegang in het graasseizoen en anders minstens twee keer per week een buitenruimte onder open hemel (Verordening (EU) 2018/848, bijlage II, 1.7.5). Demeter kent dezelfde uitzondering voor kleine bedrijven (paragraaf 6.3.5.1). Deze normen lopen van 1 tot 2 en tellen als 1.
Niveau 2: Zich omdraaien en zich helemaal uitstrekken.
Geldt voor: Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren en PlanetProof / On the way to PlanetProof
Mogelijk bij sommige boerderijen, niet gegarandeerd: EU-biologisch keurmerk (Skal), EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel), Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)
Koeien van Beter Leven en van biologische bedrijven kunnen zich omdraaien en uitstrekken. De aanbindstal is bij Beter Leven verboden. Er is minstens één ligbox per koe en in de loopstal 10 m² per koe. PlanetProof verbiedt de grupstal als huisvesting en vraagt om een ligplaats voor elk dier, of 8 m² per koe in een vrijloopstal.
Beter Leven melkrund: aanbindstal verboden (H01), minstens één ligbox per koe (bij 3 sterren 1,05 ligboxen per koe, dus iets meer ligboxen dan koeien; H08, H23), loopstal 10 m² per koe, waarvan 4,5, 6,5 of 8,5 m² ligruimte (H21, H21a). EU-biologisch, op bedrijven die de uitzondering voor vastbinden niet gebruiken: 6 m² binnen en 4,5 m² buiten per koe (2020/464, bijlage I, deel I). Tussen 2 en 3 in, dus 2. De Rijksoverheid heeft een verbod op het vastbinden van koeien voor de hele sector aangekondigd, niet vóór 2028 (bericht van 11 september 2026). On the way to PlanetProof Melk M.3.0, criteria 4.9 en 4.11: geen grupstal of aanbindsysteem als vaste huisvesting. Vastzetten aan het voerhek of in een klauwbekapbox mag alleen voor een paar uur.
Wat open blijft
PlanetProof: geen grupstal als huisvesting (4.9) en een ligplaats voor elk dier (4.11), net als bij Beter Leven, dus niveau 2.
Bronnen
- Besluit houders van dieren (Wettenbank BWBR0035217), artikelen 1.6, 1.11, 1.20, 2.2 tot en met 2.5, 2.12, 2.17, 2.28, 2.30-2.46, 2.50, 2.71, 5.1, 5.10 en 5.11
- Beter Leven Melkrund 1 ster v2.1, 2 sterren v1.1, 3 sterren v2.1 (ZW, 3 februari 2025)
- Rijksoverheid, nieuwsbericht van 11 september 2026, “Dierenwelzijn in de veehouderij naar een hoger niveau”
- Verordening (EU) 2018/848, bijlage II deel II (veehouderij), oorspronkelijke tekst
- Internationale Demeter Biodynamic Standard (stand september 2025), paragrafen 6.3.5.1, 6.3.5.3, 6.3.5.4, 6.3.6.5, 6.3.10, bijlage 7
- On the way to PlanetProof Melk, criteria M.3.0 (SMK, geldig vanaf 1 januari 2025, update van juni 2026 met besluiten tot 18 juni 2026), criteria 4.1, 4.9, 4.11, 4.13, 4.14, 4.17.1 en bijlage 2 (sectorafspraken)
- Uitvoeringsverordening (EU) 2020/464, artikelen 2, 9, 22 en bijlagen I en II
Meer hierover
- Alles over Zuivel
- Hoe lang leven melkkoeien?
- Worden kalveren van hun moeder gescheiden?
- Waarop liggen melkkoeien?
- Mogen melkkoeien in de wei grazen?
- Worden bij melkkoeien de hoorns verwijderd?
- Hoe lang worden koeien vervoerd?
- Hoe worden melkkoeien geslacht?
- Keurmerk: Wettelijk minimum
- Keurmerk: Beter Leven (Dierenbescherming)
- Keurmerk: PlanetProof / On the way to PlanetProof
- Keurmerk: EU-biologisch (Skal)
- Keurmerk: EKO
- Keurmerk: Demeter
- Wettelijk minimum vs Beter Leven (Dierenbescherming): Zuivel
- Wettelijk minimum vs EU-biologisch (Skal): Zuivel
- Wettelijk minimum vs EKO: Zuivel
- Wettelijk minimum vs Demeter: Zuivel