Hoe leeft mijn eten?
Nederland
NLEN

Zuivel · Ingrepen

Worden bij melkkoeien de hoorns verwijderd?

Laatst bijgewerkt: november 2026

Gangbaar: kalveren worden onthoornd. Samen het verst: 7 normen, waaronder Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren. Zwakste: Wettelijk minimum (Nederland en EU) en PlanetProof / On the way to PlanetProof.

Waarom het zo is

De Nederlandse wet staat toe dat een houder kalveren jonger dan 4 weken zelf onthoornt, en laat het later alleen toe op aanwijzing van een dierenarts onder plaatselijke anesthesie, voor runderen jonger dan 2 maanden of ouder dan 6 maanden (Besluit houders van dieren art. 2.28). Beter Leven staat onthoornen alleen toe onder 2 maanden met een brandijzer, anesthesie en pijnstilling. Demeter verbiedt het, maar een uitzondering kan worden goedgekeurd.

Wat de keurmerken zeggen

NormNiveau
Wettelijk minimum (Nederland en EU)1 Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt
Beter Leven 1 ster2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden
Beter Leven 2 sterren2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden
Beter Leven 3 sterren2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden
PlanetProof / On the way to PlanetProof1 Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt
EU-biologisch keurmerk (Skal)2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden
EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel)2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden
Demeter2-4 niveau 2 gegarandeerd (Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden); afhankelijk van de boerderij tot niveau 4
Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)2-4 niveau 2 gegarandeerd (Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden); afhankelijk van de boerderij tot niveau 4
Hoe we de niveaus lezen
  1. Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt.
  2. Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden.
  3. Alleen als een bepaald dier zelf behandeld moet worden.
  4. Nooit. Het dier houdt alles wat het bij de geboorte heeft meegekregen.

Niveau 1: Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt.

Geldt voor: Wettelijk minimum (Nederland en EU) en PlanetProof / On the way to PlanetProof

Volgens de Nederlandse wet mag onthoornen zonder diergeneeskundige noodzaak: een houder mag het zelf doen bij kalveren jonger dan 4 weken. PlanetProof voegt geen eigen regel over onthoornen toe.

Besluit diergeneeskundigen art. 2.4 wijst onthoornen en neusringen bij fokstieren aan als toegestane ingrepen. Een houder mag kalveren jonger dan 4 weken onthoornen zonder anesthesie. Op aanwijzing van een dierenarts mag dat na plaatselijke anesthesie bij runderen jonger dan 2 maanden (elektrische of heteluchtmethode) of ouder dan 6 maanden (zaagdraad) (Besluit houders van dieren art. 2.28, versie die geldt vanaf 7 juli 2026, geopend op 21 november 2026). De pagina van de Rijksoverheid over productiedieren noemt onthoornen als voorbeeld van een toegestane ingreep. De criteria van PlanetProof noemen de regel van de zuivelsector over onthoornen met verdoving en langwerkende pijnbestrijding in een bijlage met sectorafspraken, en zeggen dat aan die lijst geen rechten kunnen worden ontleend. Daarom tellen we die niet als belofte van het keurmerk (On the way to PlanetProof Melk M.3.0, bijlage 2, punt 4h).

Niveau 2: Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden.

Geldt voor: Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren, EU-biologisch keurmerk (Skal), EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel), Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)

Alleen als de dieren elkaar anders kunnen verwonden. Beter Leven en EKO staan het onthoornen van elk kalf toe, maar alleen met anesthesie en pijnstilling. EU-biologisch staat het per geval toe onder dezelfde voorwaarde. Demeter begint op dit niveau.

Beter Leven Gz14 tot en met Gz14b: jonger dan 2 maanden, brandijzer, anesthesie en pijnstilling. EKO Normen Rundveezuivel 1.3.1: onthoornen en castreren alleen met anesthesie en pijnstilling achteraf. Verordening (EU) 2018/848, bijlage II, deel II, 1.7.8 en 1.7.9, oorspronkelijke tekst van 2018. Een regel die alleen anesthesie eist, zonder dat een reden nodig is, telt als 2. Demeter verbiedt onthoornen, maar een certificeerder kan een bedrijf een ontheffing geven, dus Demeter loopt van 2 tot 4 en telt als 2.

Niveau 3: Alleen als een bepaald dier zelf behandeld moet worden.

Mogelijk bij sommige boerderijen, niet gegarandeerd: Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)

Alleen als een bepaald dier behandeling nodig heeft. Geen enkele norm voor zuivel ligt vast op dit niveau.

Een regel die toestaat dat elk kalf onder anesthesie wordt onthoornd, telt als 2, niet hier.

Niveau 4: Nooit. Het dier houdt alles wat het bij de geboorte heeft meegekregen.

Mogelijk bij sommige boerderijen, niet gegarandeerd: Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)

De koe houdt haar hoorns: Demeter verbiedt onthoornen. Een certificeerder kan een ontheffing goedkeuren, die elk jaar wordt beoordeeld, dus Demeter haalt dit niveau alleen in het gunstigste geval.

Demeter 6.3.5.1 en bijlage 6 APP 10.

Wat open blijft

PlanetProof heeft geen eigen regel over onthoornen, alleen een sectorregel in de bijlage, dus het krijgt het niveau van de wet: niveau 1.

Bronnen

Meer hierover